کتاب تأثیر تحولات فناوری نوین بر ساختار قواعد حقوقی بین‌المللی

نویسنده: اکبر سعیدی منش
شابک: 978-622-5950-43-6
تعداد صفحات: 81 صفحه
سال انتشار: 1404
ناشر: انتشارات هورین

کتاب «تأثیر تحولات فناوری نوین بر ساختار قواعد حقوقی بین‌المللی» اثری تحلیلی و به‌روز در حوزه حقوق بین‌الملل عمومی است که به بررسی دگرگونی‌های بنیادین نظم حقوقی جهانی در پرتو پیشرفت‌های فناورانه می‌پردازد. این کتاب نشان می‌دهد که فناوری‌های نوین—از فضای سایبری و کلان‌داده‌ها تا هوش مصنوعی—نه‌تنها موضوعات جدیدی برای حقوق بین‌الملل ایجاد کرده‌اند، بلکه ساختار، منابع و مفاهیم سنتی این نظام حقوقی را نیز دگرگون ساخته‌اند.

اثر حاضر با رویکردی انتقادی و نظام‌مند، به تحلیل چالش‌های حاکمیت، مسئولیت بین‌المللی، قاعده‌سازی و امنیت جهانی در عصر فناوری می‌پردازد. این کتاب برای پژوهشگران حقوق بین‌الملل، دانشجویان تحصیلات تکمیلی، سیاست‌گذاران و علاقه‌مندان به حقوق فناوری منبعی موجز اما عمیق به شمار می‌آید. ⚖️🌐

بخش اول: دگرگونی مفاهیم بنیادین حقوق بین‌الملل در عصر فناوری

فصل اول: ورود فناوری به صحنه نظم حقوقی بین‌المللی

کتاب با تحلیل جایگاه فناوری به‌عنوان یک «کنشگر جدید» در نظام بین‌الملل آغاز می‌شود. فناوری دیگر صرفاً ابزار نیست، بلکه عاملی مؤثر در بازتوزیع قدرت و تغییر قواعد بازی جهانی است.

در این فصل، برهم‌خوردن توازن سنتی میان قدرت، حقوق و حاکمیت بررسی می‌شود. شتاب تحولات فناورانه، واکنش نظام حقوقی را با تأخیر مواجه کرده و شکافی میان واقعیت‌های تکنولوژیک و چارچوب‌های حقوقی ایجاد کرده است.

نویسنده نشان می‌دهد که منطق تنظیم‌گری در عرصه جهانی در حال تغییر است؛ از مدل‌های کلاسیک دولت‌محور به سمت الگوهای چندبازیگری که در آن شرکت‌های فناوری، نهادهای خصوصی و حتی الگوریتم‌ها نقش‌آفرین هستند.

فصل دوم: بازتعریف مفهوم حاکمیت در عصر فناوری‌های نوین

در این فصل، مفهوم حاکمیت—به‌عنوان یکی از ارکان حقوق بین‌الملل—در پرتو فناوری‌های دیجیتال بازخوانی می‌شود.

حاکمیت دیجیتال و مرزهای نامرئی، چالش‌های جدیدی برای دولت‌ها ایجاد کرده‌اند. فضای سایبری مرزهای جغرافیایی را کم‌رنگ کرده و اعمال اقتدار سنتی دولت‌ها را دشوار ساخته است.

نقش شرکت‌های بزرگ فناوری در تضعیف اقتدار سنتی دولت‌ها تحلیل شده و تعارض میان حاکمیت ملی و جریان آزاد داده‌ها مورد بررسی قرار گرفته است.

نویسنده الگوهای نوین اعمال حاکمیت را معرفی می‌کند که شامل همکاری‌های فراملی، تنظیم‌گری مشترک و چارچوب‌های چندسطحی هستند.

فصل سوم: تحول منابع حقوق بین‌الملل تحت تأثیر فناوری

این فصل به بررسی تأثیر فناوری بر منابع حقوق بین‌الملل می‌پردازد.

نقش معاهدات به‌عنوان منبع اصلی حقوق بین‌الملل در برابر تحولات سریع فناورانه با چالش مواجه شده است؛ زیرا فرآیند تدوین و تصویب معاهدات زمان‌بر است.

در مقابل، قواعد نرم (Soft Law) و استانداردهای فنی اهمیت بیشتری یافته‌اند. استانداردهای تدوین‌شده توسط نهادهای تخصصی، عملاً نقش قواعد شبه‌حقوقی را ایفا می‌کنند.

عرف بین‌المللی در محیط‌های فناورانه پویا و نقش رویه نهادهای بین‌المللی در شکل‌دهی قواعد نوین نیز از مباحث کلیدی این فصل است.

بخش دوم: مسئولیت، هوش مصنوعی و امنیت بین‌المللی در عصر فناوری

فصل چهارم: فناوری و دگرگونی مفهوم مسئولیت بین‌المللی

در این فصل، مفهوم مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها در قبال کنش‌های فناورانه فرامرزی تحلیل می‌شود.

یکی از چالش‌های اساسی، ابهام در انتساب اعمال در فضای دیجیتال است؛ حملات سایبری یا اقدامات الگوریتمی ممکن است منشأ مشخصی نداشته باشند.

مسئولیت بازیگران غیردولتی فناورمحور و خسارت‌های غیرمادی—مانند نقض داده‌های شخصی یا آسیب به زیرساخت‌های دیجیتال—نیز مورد بررسی قرار گرفته است.

نویسنده بر ضرورت بازسازی رژیم مسئولیت بین‌المللی برای پاسخ‌گویی به واقعیت‌های فناورانه تأکید می‌کند.

فصل پنجم: هوش مصنوعی و چالش‌های قاعده‌سازی بین‌المللی

هوش مصنوعی به‌عنوان موضوعی نوین در حقوق بین‌الملل مطرح می‌شود.

مسئله پیش‌بینی‌پذیری و کنترل تصمیمات الگوریتمی، چالش مهمی برای نظام حقوقی ایجاد کرده است. تعارض میان نوآوری فناورانه و احتیاط حقوقی نیز تحلیل می‌شود.

مسئولیت ناشی از تصمیمات خودکار—به‌ویژه در حوزه‌های نظامی، اقتصادی و پزشکی—نیازمند چارچوب‌های حقوقی جدید است.

در پایان، افق‌های تنظیم‌گری بین‌المللی هوش مصنوعی بررسی شده و پیشنهادهایی برای ایجاد رژیم‌های هماهنگ جهانی ارائه می‌شود. 🤖

فصل ششم: امنیت بین‌المللی در پرتو فناوری‌های نوین

در فصل پایانی، تحول مفهوم تهدید در عصر سایبری تحلیل می‌شود. حملات سایبری، زیرساخت‌های حیاتی را هدف قرار می‌دهند و پرسش‌هایی درباره آستانه توسل به زور مطرح می‌کنند.

فناوری‌های نوین ماهیت مخاصمات مسلحانه را نیز تغییر داده‌اند؛ از جنگ‌های سایبری تا استفاده از سامانه‌های خودکار.

این فصل نشان می‌دهد که امنیت بین‌المللی در عصر فناوری، نیازمند بازاندیشی در مفاهیم کلاسیک حقوق بشردوستانه و قواعد توسل به زور است.

چرا کتاب تأثیر تحولات فناوری نوین بر ساختار قواعد حقوقی بین‌المللی را مطالعه کنیم؟

• تحلیل به‌روز از تأثیر فناوری بر حقوق بین‌الملل
• بررسی چالش‌های حاکمیت دیجیتال و جریان داده‌ها
• تبیین تحول منابع حقوقی و ظهور قواعد نرم
• تحلیل مسئولیت بین‌المللی در فضای سایبری
• بررسی تنظیم‌گری هوش مصنوعی و امنیت جهانی

کتاب «تأثیر تحولات فناوری نوین بر ساختار قواعد حقوقی بین‌المللی» اثری دقیق و آینده‌نگر است که نشان می‌دهد حقوق بین‌الملل برای بقا و کارآمدی، ناگزیر از بازسازی مفاهیم و ابزارهای خود در مواجهه با انقلاب فناوری است. 📚🌍

بخش اول: معرفی کتاب «تأثیر تحولات فناوری نوین بر ساختار قواعد حقوقی بین‌المللی»

❓ کتاب «تأثیر تحولات فناوری نوین بر ساختار قواعد حقوقی بین‌المللی» درباره چیست؟

کتاب «تأثیر تحولات فناوری نوین بر ساختار قواعد حقوقی بین‌المللی» اثری تحلیلی در حوزه حقوق بین‌الملل عمومی است که به بررسی پیامدهای فناوری‌های نوین ـ به‌ویژه فناوری‌های دیجیتال، هوش مصنوعی و فضای سایبری ـ بر ساختار قواعد و نهادهای حقوقی بین‌المللی می‌پردازد.

این کتاب نشان می‌دهد که تحولات فناورانه صرفاً ابزارهای جدید نیستند، بلکه منطق شکل‌گیری قواعد، مفهوم حاکمیت، مسئولیت بین‌المللی و حتی امنیت جهانی را دگرگون کرده‌اند. 📘🌐

❓ نویسنده کتاب چه کسی است؟

نویسنده این اثر، اکبر سعیدی منش است که با رویکردی تحلیلی و انتقادی، به بررسی نسبت فناوری‌های نوین با ساختار سنتی حقوق بین‌الملل پرداخته است.

❓ مشخصات انتشار کتاب چیست؟

• شابک: 978-622-5950-43-6
• تعداد صفحات: 81 صفحه
• سال انتشار: 1404
• ناشر: انتشارات هورین

این کتاب در سال ۱۴۰۴ منتشر شده و به‌عنوان اثری موجز اما عمیق در حوزه حقوق بین‌الملل فناوری شناخته می‌شود.

❓ مسئله محوری کتاب چیست؟

پرسش اصلی کتاب این است:

آیا ساختار سنتی حقوق بین‌الملل، که بر دولت‌محوری و معاهدات استوار است، توان پاسخگویی به تحولات سریع فناوری‌های نوین را دارد؟

نویسنده معتقد است که فناوری، خود به یک «کنشگر» جدید در نظام بین‌الملل تبدیل شده و توازن سنتی میان قدرت، حقوق و حاکمیت را برهم زده است.

❓ فصل اول چه موضوعاتی را بررسی می‌کند؟

فصل اول: ورود فناوری به صحنه نظم حقوقی بین‌المللی

در این فصل، نقش فناوری به‌عنوان عامل تحول‌آفرین تحلیل می‌شود:

• فناوری به‌مثابه کنشگر جدید
• برهم‌خوردن توازن سنتی قدرت و حقوق
• ناتوانی واکنش حقوقی در برابر شتاب تحولات
• تغییر منطق تنظیم‌گری جهانی
• گذار از دولت‌محوری به چندبازیگری حقوقی

این فصل نشان می‌دهد که حقوق بین‌الملل دیگر صرفاً میان دولت‌ها شکل نمی‌گیرد، بلکه شرکت‌های فناوری و نهادهای غیردولتی نیز نقش‌آفرین شده‌اند.

❓ فصل دوم چگونه مفهوم حاکمیت را بازتعریف می‌کند؟

فصل دوم: بازتعریف مفهوم حاکمیت در عصر فناوری‌های نوین

محورهای اصلی این فصل:

• حاکمیت دیجیتال و مرزهای نامرئی
• چالش‌های دولت‌ها در فضای سایبری
• نقش شرکت‌های فناوری در تضعیف اقتدار سنتی
• تعارض میان حاکمیت ملی و جریان آزاد داده‌ها
• الگوهای نوین اعمال حاکمیت

در این بخش، مفهوم حاکمیت از قالب سرزمینی کلاسیک فراتر رفته و به عرصه داده‌ها و زیرساخت‌های دیجیتال گسترش می‌یابد.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

بخش دوم: تحول منابع حقوق، مسئولیت بین‌المللی و امنیت در عصر فناوری

❓ فناوری چه تأثیری بر منابع حقوق بین‌الملل داشته است؟

فصل سوم: تحول منابع حقوق بین‌الملل تحت تأثیر فناوری

در این فصل، نویسنده به تغییر در منابع سنتی حقوق بین‌الملل می‌پردازد:

• تضعیف نقش معاهدات در برابر سرعت تحولات
• ظهور قواعد نرم (Soft Law)
• نقش استانداردهای فنی در شکل‌گیری قواعد شبه‌حقوقی
• تحول عرف بین‌المللی در محیط‌های پویا
• نقش رویه نهادهای بین‌المللی

این فصل نشان می‌دهد که تولید قواعد حقوقی دیگر صرفاً در قالب معاهده نیست، بلکه استانداردهای فنی و تنظیم‌گری‌های غیردولتی نیز اهمیت یافته‌اند.

❓ مفهوم مسئولیت بین‌المللی چگونه دگرگون شده است؟

فصل چهارم: فناوری و دگرگونی مفهوم مسئولیت بین‌المللی

محورها:

• مسئولیت دولت‌ها در قبال کنش‌های فناورانه فرامرزی
• ابهام در انتساب اعمال در فضای دیجیتال
• مسئولیت بازیگران غیردولتی
• خسارت‌های غیرمادی
• نیاز به بازسازی رژیم مسئولیت

در فضای سایبری، تعیین منشأ حمله یا اقدام، بسیار دشوار است و این امر نظام سنتی مسئولیت را با چالش جدی مواجه کرده است.

❓ هوش مصنوعی چه چالش‌هایی برای قاعده‌سازی ایجاد کرده است؟

فصل پنجم: هوش مصنوعی و چالش‌های قاعده‌سازی بین‌المللی

در این فصل، هوش مصنوعی به‌عنوان موضوع جدید حقوق بین‌الملل بررسی می‌شود:

• پیش‌بینی‌پذیری تصمیمات الگوریتمی
• تعارض میان نوآوری و احتیاط حقوقی
• مسئولیت ناشی از تصمیمات خودکار
• افق‌های تنظیم‌گری بین‌المللی AI

این بخش نشان می‌دهد که حقوق بین‌الملل نیازمند چارچوب‌های نوین برای تنظیم فناوری‌های خودمختار است. 🤖

❓ فناوری چه تأثیری بر امنیت بین‌المللی گذاشته است؟

فصل ششم: امنیت بین‌المللی در پرتو فناوری‌های نوین

موضوعات کلیدی:

• تحول مفهوم تهدید در عصر سایبری
• حملات سایبری و آستانه توسل به زور
• تغییر ماهیت مخاصمات مسلحانه

در این فصل، مفهوم جنگ و امنیت از چارچوب سنتی خارج شده و به عرصه دیجیتال وارد می‌شود.

جمع‌بندی

کتاب «تأثیر تحولات فناوری نوین بر ساختار قواعد حقوقی بین‌المللی» اثری تحلیلی و آینده‌نگر است که نشان می‌دهد فناوری‌های نوین، ساختار بنیادین حقوق بین‌الملل را با چالش مواجه کرده‌اند. این کتاب با بررسی تحول حاکمیت، منابع حقوق، مسئولیت بین‌المللی و امنیت، تصویری جامع از دگرگونی نظم حقوقی جهانی ارائه می‌دهد.

برای دانشجویان و پژوهشگران حقوق بین‌الملل، این اثر منبعی ارزشمند برای درک چالش‌های حقوقی عصر دیجیتال است. 🌍📚