کتاب اقتصاد اسلامی نوین

نویسنده: دکتر مهدی احسانی فرد
شابک: 978-622-378-103-2
تعداد صفحات: 207 صفحه
سال انتشار: 1404
ناشر: انتشارات هورین

کتاب «اقتصاد اسلامی نوین» اثری جامع، نظام‌مند و تحلیلی در حوزه اقتصاد اسلامی است که با رویکردی علمی و کاربردی، تلاش می‌کند چارچوبی منسجم برای تبیین، توسعه و اجرای نظام اقتصادی مبتنی بر شریعت ارائه دهد. این کتاب در 207 صفحه، مبانی نظری، ساختارهای نهادی، ابزارهای مالی، سیاست‌های اقتصادی و الگوهای توسعه را در قالب یک نظام راهبردی بررسی می‌کند.

اثر حاضر صرفاً به بیان آموزه‌های کلی بسنده نمی‌کند، بلکه با بهره‌گیری از روش‌شناسی اجتهادی و تحلیل‌های اقتصادی نوین، به پرسش‌های معاصر در حوزه بانکداری، بازار سرمایه، مالیات، تولید، مصرف، تجارت بین‌الملل و عدالت اجتماعی پاسخ می‌دهد. 📘

این کتاب برای پژوهشگران اقتصاد اسلامی، دانشجویان اقتصاد و فقه اقتصادی، سیاست‌گذاران، مدیران مالی و فعالان حوزه بانکداری و بازار سرمایه، منبعی علمی و راهبردی به شمار می‌آید.

بخش اول: مبانی نظری، روش‌شناسی و ساختارهای مالی در اقتصاد اسلامی نوین

فصل اول: مبانی نظری و فلسفی اقتصاد اسلامی

کتاب با تبیین تعریف و قلمرو اقتصاد اسلامی آغاز می‌شود. اقتصاد اسلامی نه صرفاً مجموعه‌ای از احکام فقهی در حوزه معاملات، بلکه نظامی معرفتی با مبانی هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی مستقل معرفی می‌شود.

در این فصل، تمایز اقتصاد اسلامی با مکاتب اقتصادی معاصر مانند سرمایه‌داری و سوسیالیسم تحلیل می‌گردد. اقتصاد اسلامی بر توحید، عدالت، مسئولیت اجتماعی و کرامت انسانی استوار است؛ در حالی که بسیاری از مکاتب مدرن بر سود حداکثری یا منافع طبقاتی تأکید دارند.

نقش وحی، عقل و تجربه در شکل‌گیری نظریه‌های اقتصادی نیز بررسی شده است. نویسنده نشان می‌دهد که اقتصاد اسلامی نوین می‌تواند از ابزارهای علمی بهره گیرد، اما چارچوب ارزشی و هنجاری خود را از شریعت اخذ می‌کند.

فصل دوم: چارچوب فقهی و حقوقی اقتصاد اسلامی

در این فصل، اصول فقه اقتصادی و قواعد حاکم بر معاملات تشریح می‌شود. قواعدی همچون لاضرر، عدالت، منع ربا، منع غرر و اصل وفای به عهد، پایه‌های حقوقی نظام اقتصادی اسلامی را شکل می‌دهند.

نقش مقاصد شریعت در سامان‌دهی نظام اقتصادی مورد تأکید قرار می‌گیرد. حفظ مال، جان، عقل، نسل و دین به‌عنوان اهداف کلان، جهت‌گیری سیاست‌های اقتصادی را تعیین می‌کنند.

تحلیل حقوق مالکیت در اسلام نشان می‌دهد که مالکیت خصوصی به‌رسمیت شناخته شده، اما مطلق و نامحدود نیست. مشروعیت درآمد و مصرف نیز در چارچوب قواعد شرعی تعریف می‌شود.

فصل سوم: روش‌شناسی در اقتصاد اسلامی

یکی از نقاط قوت کتاب، توجه به روش‌شناسی است. رویکرد اجتهادی در مطالعات اقتصادی، امکان استخراج نظریه‌های نوین از منابع فقهی را فراهم می‌کند.

مقایسه روش‌های کمی و کیفی در پژوهش‌های اسلامی نشان می‌دهد که اقتصاد اسلامی می‌تواند از ابزارهای آماری و مدل‌سازی بهره ببرد، اما نباید از مبانی ارزشی خود فاصله گیرد.

جایگاه مدل‌سازی و شبیه‌سازی در اقتصاد اسلامی و همچنین روش تحلیل مقاصدی، چارچوبی علمی برای سیاست‌گذاری ارائه می‌دهد.

فصل چهارم: نظام پولی و مالی اسلامی

در این فصل، تاریخچه پول در اندیشه اسلامی مرور شده و اصول بانکداری اسلامی تحلیل می‌شود. حذف ربا، مشارکت در سود و زیان و پیوند فعالیت مالی با بخش واقعی اقتصاد، از ویژگی‌های کلیدی این نظام است.

ابزارهای تأمین مالی بدون ربا، همچون عقود مشارکتی و مبادله‌ای، به‌صورت کاربردی بررسی شده‌اند. سیاست‌های پولی در چارچوب شریعت نیز تحلیل می‌شود؛ به‌ویژه نحوه کنترل تورم و مدیریت نقدینگی بدون استفاده از بهره.

همچنین ارزهای دیجیتال و چالش‌های فقهی آن‌ها مورد بررسی قرار گرفته و راهکارهای پیشنهادی ارائه شده است. 💰

فصل پنجم: بازار سرمایه و بورس اسلامی

فلسفه سرمایه‌گذاری در اسلام بر تولید، اشتغال و ارزش‌آفرینی واقعی استوار است. در این فصل، ابزارهای مالی اسلامی مانند صکوک و وقف‌نامه‌های مالی معرفی شده‌اند.

معیارهای شرعی سهام و اوراق بهادار بررسی شده و مدل‌های نوین بورس اسلامی در کشورهای مختلف تحلیل می‌گردد. مدیریت ریسک در بازار سرمایه اسلامی نیز با تأکید بر شفافیت و عدالت تبیین شده است. 📊

بخش دوم: تولید، مصرف، تجارت و نظام راهبردی اقتصاد اسلامی نوین

فصل ششم: مالیات و زکات در اقتصاد نوین

کارکردهای زکات در اقتصاد معاصر از منظر عدالت توزیعی تحلیل شده است. تطبیق زکات با مالیات‌های دولتی و نقش خمس و وقف در توسعه پایدار مورد بررسی قرار می‌گیرد.

نویسنده اصلاحات ساختاری لازم برای شکل‌گیری نظام مالیاتی اسلامی کارآمد را پیشنهاد می‌دهد.

فصل هفتم: الگوی تولید در اقتصاد اسلامی

مفهوم تولید در فقه اسلامی، صرفاً تولید کالا نیست، بلکه خلق ارزش مشروع و مفید برای جامعه است. منابع تولید، بهره‌وری و نقش کار و تلاش در مشروعیت درآمد بررسی شده‌اند.

بهره‌برداری از منابع طبیعی باید در چارچوب شرعی و با رعایت عدالت نسلی انجام شود. فناوری‌های نوین نیز می‌توانند در خدمت اقتصاد تولیدی اسلامی قرار گیرند. 🏭

فصل هشتم: مصرف و الگوی سبک زندگی

مبانی اخلاقی مصرف در اسلام بر پرهیز از اسراف و تبذیر تأکید دارد. مصرف باید در جهت تعادل اقتصادی و رشد معنوی جامعه باشد.

سبک زندگی اسلامی، الگوی تقاضا را هدایت می‌کند و مدیریت مصرف پایدار را ممکن می‌سازد. این فصل نشان می‌دهد که اصلاح الگوی مصرف، بخشی جدایی‌ناپذیر از اقتصاد اسلامی نوین است.

فصل نهم: تجارت و بازرگانی بین‌الملل

مبانی تجارت آزاد در اسلام با تأکید بر عدالت و اخلاق بررسی شده است. نقش سازمان‌های بین‌المللی، جایگاه صادرات و واردات و دیپلماسی اقتصادی اسلامی تحلیل می‌شود.

اقتصاد اسلامی می‌تواند در عرصه جهانی، با حفظ اصول شرعی، تعامل فعال داشته باشد. 🌍

فصل دهم: توسعه و عدالت اجتماعی

مفهوم توسعه در نگاه اسلامی با مقاصد شریعت پیوند دارد. عدالت و رشد اقتصادی نه متعارض، بلکه مکمل یکدیگر معرفی می‌شوند.

شاخص‌های اسلامی سنجش رفاه، اقتصاد مقاومتی، خودکفایی و عدالت جنسیتی از محورهای مهم این فصل است.

فصل یازدهم: نظام راهبردی اقتصاد اسلامی نوین

در فصل پایانی، مباحث فنی و نظریه‌های علمی اقتصاد اسلامی نوین ارائه می‌شود. مدیریت نظام ارزی کشور، مدیریت گمرک و ارائه مدل مناسب اقتصاد اسلامی برای ایران، به‌صورت راهبردی تحلیل شده‌اند.

این فصل نشان می‌دهد که اقتصاد اسلامی نوین صرفاً یک نظریه نیست، بلکه می‌تواند به یک نظام اجرایی و سیاست‌گذاری عملی تبدیل شود. 🧭

چرا کتاب اقتصاد اسلامی نوین را مطالعه کنیم؟

• ارائه چارچوب جامع نظری و عملی اقتصاد اسلامی
• تحلیل بانکداری، بازار سرمایه و سیاست‌های پولی بدون ربا
• تبیین عدالت توزیعی و توسعه پایدار در چارچوب شریعت
• بررسی چالش‌های معاصر مانند ارز دیجیتال و اقتصاد جهانی
• ارائه مدل راهبردی برای پیاده‌سازی اقتصاد اسلامی در ایران

کتاب «اقتصاد اسلامی نوین» اثری جامع و راهبردی است که می‌تواند مبنای علمی و عملی برای سیاست‌گذاران و پژوهشگران حوزه اقتصاد اسلامی باشد و تصویری منسجم از یک نظام اقتصادی مبتنی بر عدالت و ارزش‌های اسلامی ارائه دهد. 📚

بخش اول: معرفی و مبانی کتاب «اقتصاد اسلامی نوین»

❓ کتاب «اقتصاد اسلامی نوین» درباره چیست؟

کتاب «اقتصاد اسلامی نوین» اثری جامع در حوزه نظریه‌پردازی و سیاست‌گذاری اقتصادی بر مبنای شریعت اسلامی است که تلاش می‌کند تصویری منسجم، کاربردی و به‌روز از نظام اقتصادی اسلام ارائه دهد. این کتاب صرفاً به بیان احکام فقهی اکتفا نمی‌کند، بلکه چارچوبی نظام‌مند برای طراحی یک الگوی اقتصادی معاصر بر پایه مبانی اسلامی پیشنهاد می‌دهد.

اثر حاضر با رویکردی میان‌رشته‌ای، اقتصاد، فقه، فلسفه و سیاست‌گذاری عمومی را به هم پیوند می‌زند و تلاش می‌کند به این پرسش پاسخ دهد:
آیا می‌توان در جهان امروز، یک نظام اقتصادی کارآمد و رقابت‌پذیر بر اساس مبانی اسلامی طراحی کرد؟ 📘

❓ نویسنده کتاب چه کسی است؟

نویسنده این اثر، دکتر مهدی احسانی فرد است که در حوزه اقتصاد اسلامی و سیاست‌گذاری مالی فعالیت پژوهشی دارد. رویکرد ایشان در این کتاب، تحلیلی، نظام‌مند و مبتنی بر ترکیب مبانی فقهی با ابزارهای علمی اقتصاد مدرن است.

❓ مشخصات انتشار کتاب چیست؟

• شابک: 978-622-378-103-2
• تعداد صفحات: 207 صفحه
• سال انتشار: 1404
• ناشر: انتشارات هورین

این کتاب در سال ۱۴۰۴ منتشر شده و یکی از آثار جامع در حوزه اقتصاد اسلامی نوین به شمار می‌رود.

❓ فصل اول به چه مباحثی می‌پردازد؟

فصل اول: مبانی نظری و فلسفی اقتصاد اسلامی

در این فصل، بنیان‌های نظری اقتصاد اسلامی تشریح می‌شود.

موضوعات کلیدی:

• تعریف و قلمرو اقتصاد اسلامی
• تمایز آن با مکاتب سرمایه‌داری و سوسیالیستی
• مبانی معرفت‌شناختی و هستی‌شناسی
• نقش وحی، عقل و تجربه در نظریه‌پردازی

نویسنده تأکید می‌کند که اقتصاد اسلامی نه تقلید از نظام‌های غربی است و نه صرفاً مجموعه‌ای از احکام پراکنده؛ بلکه دارای دستگاه نظری مستقل است.

❓ فصل دوم چه چارچوبی ارائه می‌دهد؟

فصل دوم: چارچوب فقهی و حقوقی اقتصاد اسلامی

این فصل به قواعد فقه اقتصادی می‌پردازد.

محورها:

• اصول فقه اقتصادی
• نقش مقاصد شریعت
• تحلیل حقوق مالکیت
• مبانی مشروعیت درآمد و مصرف

در این بخش، پیوند میان فقه و ساختار اقتصادی به‌صورت منسجم تحلیل می‌شود.

❓ روش‌شناسی اقتصاد اسلامی چگونه تبیین شده است؟

فصل سوم: روش‌شناسی در اقتصاد اسلامی

در این فصل، ابزارهای پژوهش در اقتصاد اسلامی بررسی می‌شود:

• رویکرد اجتهادی
• مقایسه روش‌های کمی و کیفی
• مدل‌سازی و شبیه‌سازی اقتصادی
• تحلیل مقاصدی

نویسنده نشان می‌دهد که اقتصاد اسلامی می‌تواند از ابزارهای علمی مدرن بهره ببرد، مشروط بر آنکه در چارچوب مبانی شریعت قرار گیرد.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

بخش دوم: ساختار نظام اقتصادی اسلامی نوین و حوزه‌های کاربردی

❓ نظام پولی و مالی اسلامی چه ویژگی‌هایی دارد؟

فصل چهارم: نظام پولی و مالی اسلامی

این فصل به طراحی نظام پولی بدون ربا می‌پردازد.

موضوعات مهم:

• تاریخچه پول در اندیشه اسلامی
• اصول بانکداری اسلامی
• ابزارهای تأمین مالی بدون ربا
• سیاست‌های پولی منطبق با شریعت
• ارزهای دیجیتال و چالش‌های فقهی

نویسنده به‌صورت کاربردی نشان می‌دهد که چگونه می‌توان ابزارهای مالی مدرن را با ضوابط شرعی سازگار کرد. 💰

❓ بازار سرمایه اسلامی چگونه تعریف می‌شود؟

فصل پنجم: بازار سرمایه و بورس اسلامی

در این فصل، ساختار بورس اسلامی تحلیل می‌شود.

محورها:

• فلسفه سرمایه‌گذاری در اسلام
• ابزارهای مالی اسلامی مانند صکوک
• معیارهای شرعی سهام
• مدل‌های نوین بورس اسلامی
• مدیریت ریسک

این بخش نشان می‌دهد که بازار سرمایه می‌تواند در چارچوب اخلاقی و شرعی فعالیت کند.

❓ نقش زکات و مالیات در اقتصاد نوین چیست؟

فصل ششم: مالیات و زکات در اقتصاد نوین

موضوعات اصلی:

• کارکردهای زکات
• تطبیق زکات و مالیات دولتی
• جایگاه خمس و وقف
• عدالت توزیعی
• اصلاح ساختار مالیاتی

نویسنده زکات را نه صرفاً یک تکلیف فردی، بلکه ابزاری برای تنظیم توزیع درآمد معرفی می‌کند.

❓ الگوی تولید در اقتصاد اسلامی چه تفاوتی دارد؟

فصل هفتم: الگوی تولید

در این فصل، تولید به‌عنوان فعالیتی اخلاق‌مدار بررسی می‌شود:

• مفهوم تولید در فقه
• منابع تولید و بهره‌وری
• نقش کار در مشروعیت درآمد
• بهره‌برداری از منابع طبیعی
• فناوری‌های نو

تولید در اقتصاد اسلامی تنها به حداکثرسازی سود محدود نمی‌شود، بلکه به عدالت و مسئولیت اجتماعی نیز توجه دارد.

❓ مصرف در اقتصاد اسلامی چگونه تنظیم می‌شود؟

فصل هشتم: مصرف و سبک زندگی

محورها:

• مبانی اخلاقی مصرف
• پرهیز از اسراف
• نقش مصرف در تعادل اقتصادی
• سبک زندگی اسلامی
• مدیریت مصرف پایدار

در این بخش، رفتار مصرف‌کننده در چارچوب ارزش‌های اخلاقی تحلیل می‌شود. 🛍️

❓ تجارت بین‌الملل در اقتصاد اسلامی چه جایگاهی دارد؟

فصل نهم: تجارت و بازرگانی بین‌الملل

موضوعات:

• مبانی تجارت آزاد در اسلام
• اصول اخلاقی تجارت جهانی
• جایگاه صادرات و واردات
• دیپلماسی اقتصادی اسلامی

این فصل نشان می‌دهد که اقتصاد اسلامی رویکردی فعال و تعامل‌گرا در عرصه بین‌الملل دارد.

❓ توسعه و عدالت اجتماعی چگونه تبیین شده است؟

فصل دهم: توسعه و عدالت اجتماعی

در این فصل، توسعه با مقاصد شریعت پیوند می‌خورد.

محورها:

• مفهوم توسعه در نگاه اسلامی
• رابطه عدالت و رشد
• شاخص‌های اسلامی رفاه
• اقتصاد مقاومتی
• عدالت جنسیتی

نویسنده تأکید می‌کند که رشد اقتصادی بدون عدالت، مطلوب نظام اسلامی نیست.

❓ نظام راهبردی اقتصاد اسلامی نوین چیست؟

فصل یازدهم: نظام راهبردی اقتصاد اسلامی نوین

در این فصل پایانی، مدل‌های اجرایی ارائه می‌شود:

• مباحث فنی و نظری
• مدیریت نظام ارزی
• مدیریت گمرک
• مدل پیشنهادی برای ایران

این بخش، کتاب را از سطح نظری به سطح سیاست‌گذاری عملی ارتقا می‌دهد.

جمع‌بندی

کتاب «اقتصاد اسلامی نوین» اثری جامع و نظام‌مند در حوزه اقتصاد اسلامی است که از مبانی فلسفی آغاز می‌کند و به طراحی مدل‌های اجرایی می‌رسد. این کتاب تلاش می‌کند الگویی علمی، عملی و بومی برای تحقق یک نظام اقتصادی مبتنی بر شریعت ارائه دهد.

برای دانشجویان اقتصاد، پژوهشگران فقه اقتصادی و سیاست‌گذاران، این اثر می‌تواند منبعی تحلیلی و کاربردی در مسیر طراحی اقتصاد اسلامی معاصر باشد. 📚