مجتبی حری

 

✍️ مجتبی حری؛ پژوهشگر مرزهای نوین حقوق کیفری و خصوصی

مجتبی حری از نویسندگان و پژوهشگران برجسته حقوقی معاصر است که آثار او به‌طور متمرکز بر بازاندیشی در منطق سنتی حقوق کیفری و بازتعریف جایگاه زیان‌دیده، جبران خسارت و فرآیندهای ترمیمی تمرکز دارد ⚖️. نوشته‌های او در نقطه تلاقی حقوق کیفری، حقوق خصوصی، عدالت ترمیمی و سیاست‌گذاری حقوقی قرار می‌گیرند و با رویکردی مسئله‌محور، به‌جای تکرار مفاهیم کلاسیک، به سراغ خلأهای واقعی نظام عدالت می‌روند.

وی در آثار خود، جرم را صرفاً نقض نظم عمومی نمی‌داند، بلکه آن را رویدادی چندلایه می‌بیند که پیامدهای عمیق فردی، روانی، اقتصادی و اجتماعی بر جای می‌گذارد. همین نگاه سبب شده است که «زیان واقعی»، «اراده زیان‌دیده» و «جبران مؤثر» به مفاهیم محوری در اندیشه حقوقی او تبدیل شوند 🧩.
سبک نگارش مجتبی حری تحلیلی، نظام‌مند و در عین حال کاربردی است؛ به‌گونه‌ای که آثار او هم برای پژوهش دانشگاهی و هم برای استفاده عملی قضات، وکلا و سیاست‌گذاران حقوقی قابل بهره‌برداری‌اند.

تمرکز اصلی این نویسنده بر عبور از دوگانه‌های سخت و سنتی (مانند کیفری/مدنی، مجازات/جبران، نظم عمومی/خواست فردی) و ارائه الگوهای تلفیقی، دقیق و قابل اجراست. همین ویژگی باعث شده آثار او در سال‌های اخیر به منابع مرجع در مباحث عدالت ترمیمی و بزه‌دیده‌محوری در حقوق ایران تبدیل شوند 📚.


📚 آثار شاخص مجتبی حری و مسیر فکری او

مسیر فکری مجتبی حری را می‌توان از خلال چهار اثر مهم او به‌خوبی دنبال کرد؛ آثاری که هرکدام لایه‌ای از یک پروژه فکری منسجم را تکمیل می‌کنند:


🔹 کتاب «تحلیل حقوقی آثار خصوصی جرم با تأکید بر مسئولیت و ترمیم زیان»

در این اثر (522 صفحه، 1404، انتشارات هورین)، نویسنده با قرار دادن زیان واقعی در مرکز تحلیل، نشان می‌دهد که چگونه بی‌طرفی ظاهری دادرسی و اولویت نظم بر ترمیم، به فاصله‌ای عمیق میان عدالت صوری و عدالت ملموس منجر شده است.
این کتاب نقطه آغاز اندیشه حری است؛ جایی که مسئولیت از «سرزنش صرف» فاصله می‌گیرد و به پاسخی ترمیم‌محور و فعال تبدیل می‌شود 🔄.


🔹 کتاب «مبانی و کارکردهای پیوند مسئولیت مدنی و مسئولیت کیفری در نظام حقوقی ایران»

این کتاب (509 صفحه، 1404) به یکی از بنیادی‌ترین چالش‌های نظام حقوقی می‌پردازد: تفکیک مطلق مسئولیت مدنی و کیفری.
مجتبی حری با تحلیل رویه قضایی، سیاست تقنینی و عدالت ترمیمی، نشان می‌دهد که جرم هم‌زمان زیان فردی و اختلال در نظم عمومی است و پاسخ حقوقی نیز باید چندوجهی و هماهنگ باشد ⚙️.
در اینجا، نگاه او از «ترمیم» به سمت طراحی نهادی و چارچوب‌سازی حقوقی گسترش می‌یابد.


🔹 کتاب «نقش جبران خسارت بزه‌دیده در تحول مرزهای حقوق کیفری و حقوق خصوصی»

این اثر گسترده (531 صفحه، 1404) یکی از مهم‌ترین نقاط بلوغ فکری نویسنده است.
در این کتاب، جبران خسارت از یک ابزار فرعی به هسته عدالت تبدیل می‌شود 💡. نویسنده نشان می‌دهد که جبران، صرفاً پرداخت پول نیست، بلکه شامل ترمیم روانی، اجتماعی، نمادین و حتی اصلاح روابط می‌شود.
این کتاب، مرزهای کلاسیک حقوق کیفری و خصوصی را به چالش می‌کشد و از بزه‌دیده‌محوری به‌عنوان شاخص عدالت معاصر دفاع می‌کند.


🔹 کتاب «جایگاه اراده زیان‌دیده در فرآیندهای خصوصی ناشی از رفتار مجرمانه»

در این اثر مهم (533 صفحه، 1404)، مجتبی حری به سراغ یکی از حساس‌ترین مفاهیم حقوقی می‌رود: اراده زیان‌دیده 🧭.
او اراده زیان‌دیده را نه یک خواست اخلاقی، بلکه اراده حقوقی مستقل می‌داند که می‌تواند در انتخاب مسیر حقوقی، شیوه جبران، سازش، گذشت و حتی راهبردهای اثبات و اجرا نقش تعیین‌کننده داشته باشد.
در عین حال، کتاب با دقت به محدودیت‌های اراده (نظم عمومی، نابرابری قدرت، خطر اکراه) نیز می‌پردازد و الگویی متوازن برای فرآیندهای خصوصی اراده‌محور ارائه می‌دهد.


🌱 جمع‌بندی

در مجموع، مجتبی حری را می‌توان نویسنده‌ای دانست که پروژه فکری او بر سه محور اصلی استوار است:
زیان واقعی، جبران مؤثر و اراده زیان‌دیده.
آثار او نشان می‌دهند که عدالت معاصر بدون شنیدن صدای زیان‌دیده و بدون طراحی پاسخ‌های ترمیمی، ناقص و ناکارآمد خواهد بود. این نگاه، او را به یکی از چهره‌های شاخص در بازاندیشی حقوق کیفری و خصوصی در ایران تبدیل کرده است ⚖️✨.

 

 

پرسش و پاسخ جامع درباره نویسنده مجتبی حری ⚖️📚

(پژوهشگر مرزهای نوین حقوق کیفری، خصوصی و عدالت ترمیمی)


معرفی کلی نویسنده

مجتبی حری کیست؟
مجتبی حری از نویسندگان و پژوهشگران برجسته حقوق معاصر ایران است که تمرکز اصلی آثار او بر پیوند حقوق کیفری و حقوق خصوصی، بزه‌دیده‌محوری، جبران خسارت، مسئولیت و عدالت ترمیمی قرار دارد. نوشته‌های او عموماً در واکنش به ناکارآمدی پاسخ‌های سنتی کیفری شکل گرفته‌اند و تلاش می‌کنند «زیان واقعی انسان‌ها» را به مرکز تحلیل حقوقی بازگردانند.

وجه تمایز رویکرد مجتبی حری چیست؟
وجه تمایز اصلی آثار مجتبی حری، عبور آگاهانه از نگاه صرفاً اقتداری و مجازات‌محور به جرم است. او جرم را نه فقط نقض نظم عمومی، بلکه رویدادی چندلایه می‌داند که روابط خصوصی، اعتماد اجتماعی، وضعیت روانی و اقتصادی افراد را نیز متأثر می‌کند. 🧠⚖️

مجتبی حری بیشتر در چه حوزه‌هایی می‌نویسد؟

  • آثار خصوصی جرم
  • مسئولیت مدنی و کیفری
  • جبران خسارت بزه‌دیده
  • عدالت ترمیمی
  • عقلانیت قضایی نوین
  • نقش اراده زیان‌دیده
  • سیاست‌گذاری کیفری و تقنینی


بخش اول: پرسش و پاسخ درباره اندیشه و خط فکری مجتبی حری 🧭⚖️


نگاه مجتبی حری به «جرم» چیست؟

آیا جرم صرفاً یک عنوان کیفری است؟
در نگاه مجتبی حری، جرم صرفاً یک عنوان قانونی نیست. او تأکید می‌کند که آنچه در زندگی واقعی باقی می‌ماند، زیان، رنج و آسیب انسانی است؛ اموری که اغلب در منطق رسمی دادرسی کم‌رنگ یا نادیده گرفته می‌شوند. ⚠️

چرا او از «زیان واقعی» شروع می‌کند؟
زیرا به باور او، عدالت اگر از تجربه زیان‌دیدگی آغاز نشود، به عدالت صوری و غیرملموس تبدیل می‌شود. این ایده، ستون فکری کتاب
«تحلیل حقوقی آثار خصوصی جرم با تأکید بر مسئولیت و ترمیم زیان» است. 🧩


رویکرد او به مسئولیت حقوقی چگونه است؟

آیا مسئولیت فقط به معنای مجازات است؟
خیر. مجتبی حری مسئولیت را مفهومی پویا می‌داند که می‌تواند از «سرزنش و کیفر» عبور کرده و به پاسخی ترمیمی و فعال تبدیل شود؛ پاسخی که بزهکار را به پذیرش پیامدهای عمل و جبران واقعی زیان سوق می‌دهد. 🔄

این دیدگاه در کدام کتاب او برجسته است؟
در کتاب
«مبانی و کارکردهای پیوند مسئولیت مدنی و مسئولیت کیفری در نظام حقوقی ایران»
این ایده به‌صورت نظام‌مند تبیین می‌شود؛ جایی که نویسنده نشان می‌دهد تفکیک مطلق این دو مسئولیت، دیگر پاسخ‌گوی پیچیدگی‌های اجتماعی نیست. ⚖️➕⚖️


جایگاه بزه‌دیده در اندیشه مجتبی حری چیست؟

آیا بزه‌دیده در آثار او نقش محوری دارد؟
کاملاً. در اغلب آثار مجتبی حری، بزه‌دیده از «شاهد خاموش» به کنشگر فعال عدالت تبدیل می‌شود؛ فردی که حق دارد در تعریف پاسخ حقوقی نقش داشته باشد. 🧍‍♂️🗣️

این دیدگاه در کدام اثر پررنگ‌تر است؟
در کتاب
«نقش جبران خسارت بزه‌دیده در تحول مرزهای حقوق کیفری و حقوق خصوصی»
جبران خسارت از حاشیه دادرسی به متن عدالت منتقل می‌شود و به‌عنوان یکی از ارکان پاسخ به جرم مطرح می‌گردد. 🛠️⚖️


عدالت ترمیمی چه جایگاهی در آثار او دارد؟

آیا مجتبی حری طرفدار حذف مجازات است؟
خیر. او طرفدار تکمیل پاسخ کیفری با ترمیم است، نه جایگزینی ساده آن. به باور او، مجازات بدون جبران زیان، عدالت ناقص است. ⚖️➕❤️

ترمیم در نگاه او فقط مالی است؟
نه. او ترمیم را مفهومی چندبعدی می‌داند که می‌تواند شامل:

  • جبران مالی 💰
  • ترمیم روانی و اجتماعی 🧠
  • اعاده حیثیت 🕊️
  • عذرخواهی رسمی ✍️
  • خدمات اجتماعی به نفع بزه‌دیده 🤝

بخش دوم: پرسش و پاسخ درباره آثار شاخص و اهمیت نویسندگی مجتبی حری 📖✨


چرا آثار مجتبی حری مرجع دانشگاهی محسوب می‌شوند؟

چه چیزی آثار او را مرجع‌پذیر کرده است؟

  • گستره تحلیلی وسیع
  • پیوند نظریه و عمل
  • استفاده هم‌زمان از حقوق ایران، رویه قضایی، تحلیل تطبیقی و سیاست‌گذاری
  • پرهیز از نگاه تک‌بعدی

کتاب‌های او صرفاً نظری نیستند، بلکه راهنمای تحلیل پرونده و طراحی سیاست حقوقی نیز به‌شمار می‌آیند. 🎯


ویژگی مشترک چهار کتاب اصلی مجتبی حری چیست؟

چه خط فکری در همه این آثار دیده می‌شود؟
در هر چهار کتاب، یک ایده محوری تکرار می‌شود:

«عدالت بدون شنیدن زیان‌دیده و بدون ترمیم زیان، کامل نیست.»

این خط فکری در کتاب‌های زیر به‌وضوح قابل‌مشاهده است:

  • تحلیل حقوقی آثار خصوصی جرم
  • پیوند مسئولیت مدنی و کیفری
  • نقش جبران خسارت بزه‌دیده
  • جایگاه اراده زیان‌دیده

کتاب «جایگاه اراده زیان‌دیده» چه جایگاهی در کارنامه او دارد؟

چرا این کتاب اهمیت ویژه دارد؟
زیرا برای نخستین‌بار، اراده زیان‌دیده نه به‌عنوان مطالبه‌ای اخلاقی، بلکه به‌عنوان اراده حقوقی مستقل تحلیل می‌شود؛ اراده‌ای که می‌تواند مسیر دعوا، نوع جبران، سازش، گذشت و حتی راهبرد اثبات را تعیین کند. 🧠📑

آیا نویسنده به خطرات این رویکرد هم توجه دارد؟
بله. مجتبی حری به‌صورت واقع‌بینانه به محدودیت‌ها اشاره می‌کند:

  • نظم عمومی
  • اخلاق حسنه
  • نابرابری قدرت
  • فشار و اکراه
  • ضرورت کنترل قضایی

آثار مجتبی حری برای چه کسانی بیشترین فایده را دارد؟

مخاطبان اصلی چه کسانی هستند؟

  • قضات و دادستان‌ها 👩‍⚖️
  • وکلای دعاوی کیفری و مدنی ⚖️
  • دانشجویان تحصیلات تکمیلی حقوق 🎓
  • پژوهشگران عدالت ترمیمی 🧠
  • سیاست‌گذاران حقوقی و تقنینی 🏛️

چرا نام مجتبی حری در حقوق معاصر ایران مهم است؟

اهمیت او در چیست؟
زیرا او از معدود نویسندگانی است که با انسجام فکری و پروژه‌محور، به بازتعریف مفاهیمی چون جرم، مسئولیت، جبران، بزه‌دیده و عدالت پرداخته و مسیر گفت‌وگوی جدیدی میان حقوق کیفری و خصوصی گشوده است. 🌱⚖️


جمع‌بندی نهایی 📌

مجتبی حری چه تصویری از عدالت ارائه می‌دهد؟
عدالتی که:

  • زیان را می‌بیند 👁️
  • بزه‌دیده را می‌شنود 🗣️
  • مسئولیت را فعال می‌فهمد 🔄
  • ترمیم را جدی می‌گیرد ❤️
  • و از قالب‌های سنتی عبور می‌کند ⚖️➡️⚖️

آثار مجتبی حری، نه فقط کتاب‌هایی برای مطالعه، بلکه نقشه‌های فکری برای بازاندیشی عدالت در حقوق معاصر هستند.